Web3 Herkese Göre mi? Dirençler, Sınırlar, Alışkanlıklar ve Dijital Dönüşümün Gerçek Yüzü

Geçen haftaki yazının şöyle bir soruyla kapatmıştık: “Kurumsal yapıların Web3’e geçişi mi daha zor, yoksa Web3’ün özü bozulmadan kurumsallaşması mı?”

Bu hafta sizlerle, o sorunun ilk yarısına ve olası yanıtlarına biraz daha yakından bakmak istiyorum. Çünkü bugün hâlâ birçok kurum (teknolojiye açık olanlar bile) Web3’e neredeyse uzaktan bakıyor. Ve bunun sebebi çoğu zaman teknik yetersizlik değil, daha derinlerde yatan yapısal, kültürel ve bakış açısındaki farklar.

Web3’ün sunduğu şey bir sistem güncellemesi değil. İş yapma biçimini, karar alma şeklini ve ilişki kurma yöntemlerini sorgulayan yepyeni bir yaklaşım. Başlı başına bir felsefe, bir manifesto. Bu yüzden de, her kurumun bu yapıya adapte olması sanıldığı kadar kolay değil.

“Yapabilir miyiz?” değil, “İstemiyor muyuz?”

Bugün birçok kurum teknik olarak Web3’e geçebilir. Token basabilir, zincir üstü sadakat sistemi kurabilir, NFT tabanlı üyelik modelleri çıkarabilir. Ya da iş modellerine uygun, onları geliştirecek pek çok farklı kullanım alanı belirleyebilir. Web3’ün tekil bir teknoloji değil de, pek çok konuda bu değişimi destekleyecek kadar geniş bir altyapı sağlayabilmesi de bu konuda en büyük destekçi olacaktır.

Ama mesele teknik kapasite değil. Mesele bakış açısı, alışkanlıklar ve sınırlar: Kurum bu yeni yaklaşımı gerçekten içselleştirmek istiyor mu?

Web3 sadece bir sistem değişikliği değil, ilişki biçimlerinin dönüşümü. Ürünü satan ve ürünü alanın bulunduğu bir yapıdan, beraber üretme ve beraber büyümenin hedeflendiği bir yapıya geçiş.

Başlı başına, varacağınız hedeften, o hedeflediğiniz yere gideceğiniz yola kadar inanılmaz bir değişiklik.

Bu da kontrolü paylaşmak, kararları birlikte almak, süreçleri açmak demek.

Ve çoğu kurum için en zor şey, yıllardır sahip olduğu kontrolü gönüllü olarak bırakmak, ki %100 bırakılmasına gerek var mı, tamamen ayrı bir tartışma konusu.

DAO mu, yönetim kurulu mu?

Web3’te sıklıkla geçen bir terim var: DAO — Decentralized Autonomous Organization. Yani “merkeziyetsiz” ve alışık olduğumuz hiyerarşik yapıların dışında “topluluk tarafından yönetilen yapı.” Burada kararları bir CEO ya da yönetim kurulu değil, katkı sunan topluluk birlikte alıyor. Kurallar zincir üstünde yazıyor. Herkes görüyor. Herkes oy verebiliyor.

Bu yapı her ne kadar kulağa heyecan verici gelse de, iş dünyasının alışık olduğu düzene oldukça ters. (Bu arada belki sadece ben ve ben)im gibi Web3’e aşina kişilere bu kadar heyecanlı geliyordur, kim bilir ? 🙂

Kurumsal refleksler “sorumluluk belli olsun, yetki net olsun, risk dağıtılmasın” derken; Web3 kültürü “herkes katkı sunsun, birlikte karar alalım, şeffaf olalım” diyor.

Ve işte tam da bu noktada, çatışma başlıyor. Bir taraf “çok yavaş” diyor, diğer taraf “çok merkezi”.

Image by Zihinsel konfor alanından çıkmak herkesin harcı değil

Her dönüşüm, bir miktar rahatsızlık getirir. Web3’ün önerdiği yapı ise sadece yeni bir sistem değil — alışkanlıklara, hiyerarşilere ve kurumsal konfor alanlarına doğrudan bir müdahale.

“Her şeyi zincire mi yazacağız?” “Kararı herkes mi verecek?” “Veriyi açarsak rekabet dezavantajı mı yaratırız?” “Ya kimse oy vermezse?”

Bu sorular mantıklı, ama bu sorular, dönüşümün neden yavaş geldiğini de gösteriyor. Çünkü sistem değil, zihniyet direnç gösteriyor.

Peki ya gri alanlar?

Hukuki, mali ve operasyonel alanlarda da aslında kurumların hiç sevmeyeceği türden belirsizlikler var:

Token sahipliği nasıl tanımlanır? Zincir üstü oylamalar nasıl denetlenir? SPK, BDDK gibi otoriteler bu yapıların neresinde durur?

Bazı kurumlar, bu gri alanlar netleşmeden adım atmak istemiyor. Ama belki de bu alanlar, ancak kurumlar geldiğinde netleşecek. Bu bir “tavuk mu yumurta mı” durumu.

İki keçi bir köprüde karşılaşırsa… 🙂

Bir yanda Web3 yerlileri (Web3 natives): Kuralları sorgulayanlar, topluluk odaklı düşünenler, merkeziyetsizlik için sınırları zorlayanlar.

Diğer yanda kurumsal dünya: Riskleri yöneten, güvenlik isteyen, süreçleri optimize eden yapılar.

İki farklı dil, iki farklı refleks. Ama ikisi de aynı dijital köprüde yürüyor.

Belki de mesele, bu iki “keçi”nin birbirine yol vermesi değil. Belki sırayla geçmeli, belki orta noktada buluşmalılar.

Belki mesele, kurumlar mı Web3’e uyum sağlamalı yoksa Web3 mü kurumlara göre evrilmeli sorusuna yanıt aramak değil. Belki asıl mesele, bu iki dünyanın ne kadar farklı kurallarla işlediğini fark edebilmek.

Belki asıl mesele, bambaşka ve çok uzak uçlarda görünen geleneksel dünyamızın kurumsal yapıları ve Web3 arasındaki bu upuzun yolda, illa tek bir tarafta değil, ortalarda bir yerlerde buluşulabileceğidir.

Haftaya ise bu sorunun diğer yarısını ele alacağız: Web3 gerçekten büyüyebilir mi — hem de özünü kaybetmeden? Ve bu iki yapı gerçekten ortak bir noktada buluşabilir mi?